Is de ongecoördineerde wildgroei voorbij?

Convenant Bedrijventerreinen 2010-2020

Zuinig omgaan met de schaarse ruimte en tegengaan van verdere verrommeling is de inzet van het programma Mooi Nederland. Verbetering van de kwaliteit van de bedrijventerreinen vormt een van de speerpunten. Onlangs sloten de ministeries van VROM en EZ in dit kader een convenant met provincies en gemeenten. Provincies moeten erop toezien dat gemeenten regionaal samenwerken en dat herstructurering voorrang krijgt boven nieuwe terreinen. Doel is om 15.800 hectare verouderd bedrijventerrein voor 2020 vernieuwd te hebben. Het Rijk heeft ruim € 400 mln beschikbaar om tot 2013 zo'n 6500 hectare aan te pakken.

Regionale afstemming
Het convenant markeert het feit dat partijen er na jarenlange discussie van overtuigd zijn dat alleen regionale afstemming een einde kan maken aan de onderlinge wedijver van gemeenten. Het markeert ook het gegeven dat de ruimtelijke-economische ontwikkeling niet langer een zaak is van individuele gemeenten maar dat gemeenten onderdeel vormen van een regionaal economisch netwerk. Sterke regio's met hoogwaardige bedrijventerreinen zijn noodzakelijk om in een globaliserende, concurrerende economie overeind te blijven. Ruimtelijke kwaliteit, op bedrijventerreinen maar ook daarbuiten, is een must. 

Voldoende kennis?
Allemaal waar, maar hoe realiseerbaar zijn deze afspraken? Uit een analyse van het Planbureau voor de Leefomgeving blijkt dat er bij veel gemeenten nog een gebrek aan kennis en inzicht bestaat in de bedrijvenmarkt en de behoeften van bedrijven en dus in effectieve oplossingen. Er is bij gemeenten een cultuuromslag nodig van een aanbodgerichte naar een vraag-gerichte manier van werken. Een open mind en samenwerking met het lokale en regionale bedrijfsleven en andere stakeholders is noodzakelijk. De Taskforce Noordanus (2008) pleit in dat verband voor het instellen van regionale ontwikkelingsbedijven, zoals SADC in de Schipholregio en de BOM in Brabant. 

Schaarstebeleid gewenst
Ook de beoogde samenwerking met marktpartijen is makkelijker gezegd dan gedaan. Ontwikkelaars en beleggers kunnen niet uit de voeten met een kavelgewijze uitgifte, zoals tot nu toe gebruikelijk. Hun toegevoegde waarde zit in gebiedsontwikkeling en de ontwikkeling van hoogwaardig vastgoed. Daar komt nog bij dat de huidige vastgoedmarkt ook niet echt aantrekkelijk is voor grootschalige, risicovolle gebiedsontwikkeling. De vastgoedsector is nu, maar ook in de toekomst, gebaat bij een zekere mate van schaarstebeleid omdat dit een positief effect heeft op de prijsvorming en kwaliteit. Harde, regionale plannen en een strakke uitgifteregie vormen randvoorwaarden. 

Trend zetten
Die € 400 mln van het Rijk tot 2013 is misschien niet genoeg om alle ambities te verwezenlijken; de Taskforce Noordanus kwam eerder op een investeringsopgave van € 6 miljard. Maar in dit soort moeilijke tijden is het een goede aanzet om een eerste inhaalslag te maken en de trend te zetten voor betere tijden. Belangrijker nog dan geld is het bestuurlijke instrumentarium. Door nieuwe aanleg en herstructurering tezamen onder een strak regionaal regime te brengen, is de tijd van ongecoördineerde wildgroei voorbij. Provincies, gemeenten, bedrijven en ontwikkelende marktpartijen zijn nu aan zet om mooie verhalen over een mooier Nederland ook echt waar te maken.

Jan Rutten

Binnenkort verschijnt een langere versie van dit artikel in S+RO.

ECORYS Communicatie inventariseerde in opdracht van het ministerie van VROM best practices van herstructurering en nieuwbouw van bedrijventerreinen. Als vervolg hierop maakten we samen met Theo Baart en 8-13 Ontwerpers de uitgave 'Samen aan de slag met bedrijventerreinen' voor de ministeries van VROM en EZ.

Meer nieuws